Emigreren naar Spanje: wat u regelt, en in welke volgorde

Emigreren naar Spanje is voor Nederlanders juridisch eenvoudig en administratief niet. Er is geen visum nodig en geen toestemming, want binnen de EU geldt vrij verkeer, maar er zijn ongeveer tien registraties aan twee kanten en zij grijpen op elkaar in. Wie ze in de verkeerde volgorde doet, staat een tijd zonder zorgverzekering, of ontdekt in mei van het volgende jaar dat de aangifte anders had gemoeten.

Deze pagina zet de volgorde op een rij, voor heel Spanje. De woning staat er expres achteraan.

1. Eerst beslissen: wordt u fiscaal inwoner?

Alles hangt hieraan, en het is geen keuze maar een gevolg. U wordt fiscaal inwoner van Spanje bij meer dan 183 dagen in een kalenderjaar, of wanneer het zwaartepunt van uw economische belangen daar ligt. Dat volgt uit feiten — niet uit een in- of uitschrijving en niet uit uw paspoort. Het is mogelijk om fiscaal inwoner te worden zonder dat te bedoelen.

Wie fiscaal inwoner wordt, geeft in Spanje het wereldinkomen op. Wie dat niet wordt, wordt daar alleen belast voor wat uit Spanje komt; die situatie staat beschreven bij belasting op een tweede woning en bij overwinteren in Spanje.

Twee eigenaardigheden van het Spaanse stelsel bepalen de timing. Spaans inwonerschap geldt voor het hele kalenderjaar of niet: er bestaat geen Spaanse gebroken-jaarbehandeling zoals u die uit Nederland kent. En inwonerschap brengt opgaveverplichtingen voor bezittingen buiten Spanje mee, los van de vraag of daarover belasting verschuldigd is.

Het moment in het kalenderjaar is daarmee zelf een beslissing. Of u in februari of in oktober verhuist, bepaalt in welk jaar u de 183 dagen overschrijdt en dus vanaf wanneer welk land uw wereldinkomen belast. Vooraf kost die keuze niets; achteraf is zij niet meer te maken.

2. Uitschrijven bij de gemeente, pas als de rest klaarstaat

Uitschrijving uit de Basisregistratie Personen is de knop die het meeste in werking zet, en daarom hoort hij niet als eerste te worden ingedrukt. Bij een verblijf van meer dan acht maanden per jaar in het buitenland hoort emigratie-aangifte bij uw gemeente, en die gebeurt niet vanzelf.

Aan uitschrijving hangen onder meer:

• uw zorgverzekering, die kan eindigen,
• toeslagen, die vervallen,
• de kinderbijslag, waarop de uitschrijving doorwerkt,
• hypotheekrenteaftrek op een Nederlandse eigen woning,
• de behandeling van uw vermogen in box 3,
• soms bank- en beleggingsrekeningen, waarvan de voorwaarden een Nederlands adres veronderstellen.

Zorg dat de Spaanse kant klaarstaat (NIE, adres, zorgdekking) voordat u de Nederlandse kant afsluit.

3. NIE, residencia en empadronamiento

Vrij verkeer betekent niet vormvrij. Aan de Spaanse kant horen er drie dingen bij, en geen van drieën is een verblijfsvergunning in de zin die derde landen kennen.

Het NIE is het nummer dat Spanje aan buitenlanders toekent. Zonder NIE geen aankoop, geen aangifte, geen bankrekening die de moeite waard is. Het zegt niets over verblijf; hoe u het aanvraagt staat in de gids over het NIE-nummer.

Wie langer dan drie maanden blijft, registreert zich als EU-burger bij de vreemdelingendienst en krijgt het certificado de registro, de residencia, afgegeven als groen bewijs. Doorgaans toont u daarbij aan dat u over een zorgverzekering en voldoende middelen beschikt. Het is een registratie van een recht dat u al heeft.

Het empadronamiento is de inschrijving bij de gemeente waar u woont. Het koppelt u aan de lokale voorzieningen, is nodig voor schoolinschrijving en allerlei procedures, en gemeenten ontvangen middelen op basis van hun ingeschreven inwoners, waardoor zij er behulpzaam mee zijn. Het staat los van uw belastingpositie.

Britse kopers zitten sinds de brexit vast aan negentig dagen per honderdtachtig. Voor Nederlanders geldt dat niet.

4. Zorgverzekering, de stap die het vaakst misgaat

De Nederlandse zorgverzekering is gekoppeld aan uw verzekeringsplicht, en die hangt aan wonen en werken. Verhuist u definitief, dan kan de Nederlandse polis eindigen. De EHIC dekt vakanties, geen wonen.

Wat er daarna geldt, hangt af van waar uw inkomen vandaan komt:

• Werkt u in Spanje en betaalt u daar sociale premies, dan bent u via het Spaanse stelsel gedekt en loopt het via de werkgever.
• Ontvangt u een Nederlands pensioen of een uitkering en woont u in Spanje, dan geldt een verdragsregeling: u meldt zich met formulier S1 aan bij het CAK, krijgt toegang tot het Spaanse publieke stelsel en betaalt een verdragsbijdrage aan Nederland in plaats van uw oude premie. Dat is de route van de meeste gepensioneerde emigranten.
• Heeft u geen van beide — bijvoorbeeld vervroegd gestopt, levend van vermogen — dan in de regel een particuliere Spaanse polis, die met het ouder worden duurder wordt en waarbij bestaande aandoeningen per verzekeraar verschillend worden behandeld.

Zeg nooit de Nederlandse verzekering op voordat de Spaanse kant vaststaat. De routes en hun voorwaarden staan uitgewerkt bij zorgverzekering in Spanje.

5. AOW, pensioen en het belastingverdrag

De AOW wordt naar Spanje betaald; binnen de EU is er geen korting om reden van woonland, en opbouw in meerdere EU-staten telt voor de aanspraakbeoordeling mee. Wat u moet regelen is administratie: adreswijziging, betaalwijze en het levensbewijs. Een deel van die controle loopt inmiddels automatisch tussen de administraties, maar een verzoek dat toch komt moet worden beantwoord, anders stopt de betaling. De SVB is hiervoor de instantie; pensioenfondsen kunnen daarnaast hun eigen attestatie vragen.

Waar het minder eenvoudig wordt, is de belastingheffing over pensioen. Het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje wijst het heffingsrecht toe, en het doet dat niet voor alle pensioenen gelijk: AOW, particuliere en bedrijfspensioenen, overheidspensioenen en afkoopsommen kunnen verschillend worden behandeld, en er gelden voorwaarden. Twee buren in dezelfde straat, met hetzelfde inkomen, kunnen daardoor verschillend uitkomen, en wie meerdere bronnen heeft krijgt een gemengd antwoord. Laat dit vóór de verhuizing doorrekenen door een adviseur die beide stelsels kent.

6. Het M-biljet, het formulier dat niemand verwacht

In het jaar dat u emigreert doet u in Nederland aangifte met het M-biljet, het migratieformulier. Dat is geen detail: het splitst het jaar in een binnenlandse en een buitenlandse periode en bepaalt hoe uw inkomen en vermogen over die twee helften worden verdeeld.

Drie dingen gaan daarbij mis. Het komt niet vanzelf: wie geen aangifte krijgt toegestuurd, moet er zelf om vragen, en niets doen levert later correspondentie op. Het is complexer dan een gewone aangifte, en het laten doen is meestal geld waard, precies omdat de verdeling over het jaar de uitkomst bepaalt. De maand van vertrek werkt door: die verschuift niet alleen uw Spaanse 183-dagentelling, maar ook de verhouding tussen de twee helften van uw Nederlandse jaar.

7. Wat er met uw Nederlandse woning gebeurt

Verkopen voor vertrek maakt het schoon. De eigenwoningregeling loopt tot de verkoop, daarna is het vermogen. Wel speelt de timing ten opzichte van uw emigratiedatum een rol.

Aanhouden en verhuren. De woning verhuist bij emigratie in beginsel van box 1 naar box 3, en de hypotheekrenteaftrek eindigt. Dat is een groot verschil in netto lasten en het verrast mensen die alleen naar de huuropbrengst keken.

Aanhouden en leeg laten kent dezelfde verschuiving en bovendien verzekeringsvoorwaarden over langdurige leegstand.

In alle drie de gevallen is dit een vraag voor uw eigen adviseur, en het antwoord verandert als u de volgorde omdraait.

8. Toeslagen, DigiD en het praktische restje

Toeslagen stoppen bij emigratie. Zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvang: ze hangen aan verzekeringsplicht en woonplaats, en die veranderen allebei.

DigiD blijft doorgaans werken, met een aanvullende inlogmethode vanuit het buitenland, maar veel diensten sturen codes naar een Nederlands nummer. Houd een Nederlandse simkaart actief, ook als u ter plaatse Spaans belt; anders wordt inloggen bij de Belastingdienst vanuit Spanje een middag werk.

Uw Nederlandse bank kan om een adres in Nederland blijven vragen, of het product beperken bij een buitenlands adres. Vraag het na voordat u het adres wijzigt, niet erna. Hetzelfde geldt voor uw pensioenfonds en verzekeraars: zij willen het nieuwe adres, en sommige polissen kennen voorwaarden bij wonen buiten Nederland.

Stemmen kan als Nederlander in het buitenland via registratie, en die registratie regelt u zelf.

9. Auto en rijbewijs

Het Nederlandse rijbewijs is een EU-rijbewijs en kan in Spanje worden ingewisseld zonder examen, anders dan bijvoorbeeld een Amerikaans rijbewijs. Er geldt wel een termijn voor inwoners en er hoort een registratie bij de Spaanse verkeersdienst bij.

Uw auto meenemen kan, maar hij moet binnen een bepaalde termijn op Spaans kenteken. Dat betekent invoerformaliteiten, een technische keuring en een registratiebelasting waarvan de hoogte van de uitstoot afhangt. Bij export uit Nederland kan een deel van de BPM worden teruggevraagd. Voor een oudere auto is verkopen in Nederland en in Spanje kopen vaak goedkoper.

Regionale verschillen tussen Andalusië en de Balearen

Tot hier geldt alles voor heel Spanje. Vanaf hier niet meer: taal, afstanden tot de zorg en de plaatselijke markt verschillen per regio.

Andalusië (Marbella en de Costa del Sol)

• De Costa del Sol is meer dan tachtig kilometer lang. Marbella, Estepona, Benahavís, Mijas en Fuengirola zijn verschillende plaatsen met verschillende gemeenten, verschillende IBI-tarieven en een heel verschillend dagelijks leven.
• Wat dat voor de woonkeuze betekent, staat in wonen in Marbella.

Balearen (Mallorca)

• Naast het Spaans komt op de Balearen het Catalaans in officiële stukken erbij.
• De grote ziekenhuizen van het eiland staan in Palma, wat de rijtijd naar de spoedeisende hulp tot een woonkeuze maakt.
• Mallorca is geen goedkope keuze binnen Spanje; wat het eiland ertegenover stelt is jaarrond infrastructuur.
• Langlopende huurcontracten zijn in de toeristische plaatsen van het eiland schaarser dan in het binnenland ervan.
• Het eiland, de bouwbeperkingen en de keuze per streek staan in wonen op Mallorca.

De voor- en nadelen, eerlijk

Aan de pluskant staan het klimaat, de langere buitenseizoenen en het vrije vestigingsrecht binnen de EU. Dat is de kant die de meeste verhuisverhalen noemen. Het deel hieronder bepaalt of de stap na drie jaar nog bevalt.

De bureaucratie is niet moeilijk, maar traag. Vrijwel elke handeling vraagt een cita previa, een vooraf geboekte afspraak, en die zijn schaars. Reken in weken waar u dagen gewend bent, en houd er rekening mee dat één zaak twee bezoeken kan kosten.

Spaans is in het ambtelijke traject geen keuze. Bij de belastingdienst, het gezondheidscentrum en de gemeente komt u met Engels niet ver.

Fiscaal wordt het complexer, niet eenvoudiger. De Nederlandse kant vraagt uitschrijving en afstemming, en in Spanje komt de opgaveplicht voor bezittingen in het buitenland erbij. Twee systemen tegelijk is eerder regel dan uitzondering.

Afstand kost meer dan een vliegticket. Zorg voor ouder wordende ouders, kleinkinderen die opgroeien en uitvaarten laten zich niet plannen rond goedkope vluchten.

Geen van deze punten is een argument tegen emigreren. Het zijn argumenten om eerst te huren, in het laagseizoen te komen kijken en de fiscale kant vóór vertrek door te rekenen.

Pas daarna de woning

Op dit punt weet u of u fiscaal inwoner wordt, wat uw zorg kost en wat er netto overblijft. Dat is wat een koopbeslissing nodig heeft; het proces staat in een huis kopen in Spanje.

Wie eerder koopt, en velen doen dat, riskeert niet zozeer de woning als wel de aanname: u legt kapitaal vast voordat duidelijk is of u honderd dagen per jaar in Spanje bent of driehonderd. Dat verandert welk type woning past, uw fiscale positie en de streek waar u wilt zitten.

Veelgestelde vragen

Heb ik een visum nodig om naar Spanje te emigreren?

Nee. Als EU-burger geldt vrij verkeer. Wat u wel doet is uzelf registreren bij de vreemdelingendienst als u langer dan drie maanden blijft, waarvoor doorgaans een zorgverzekering en voldoende middelen worden gevraagd, en u inschrijven bij de gemeente waar u woont, het empadronamiento.

Wanneer ben ik fiscaal inwoner van Spanje?

Bij meer dan 183 dagen in een kalenderjaar, of wanneer het zwaartepunt van uw economische belangen daar ligt. Het volgt uit feiten, niet uit registratie. Een fiscaal inwoner geeft in Spanje zijn wereldinkomen op. Spaans inwonerschap geldt bovendien voor het hele kalenderjaar of niet, wat het moment van verhuizen tot een keuze maakt.

Moet ik mij uitschrijven bij de gemeente in Nederland?

Bij een verblijf van meer dan acht maanden per jaar in het buitenland hoort emigratie-aangifte bij uw gemeente, maar doe het als laatste stap. Aan uitschrijving hangen uw zorgverzekering, toeslagen en kinderbijslag, eventuele hypotheekrenteaftrek en de behandeling van uw vermogen. Zorg dat de Spaanse kant staat voordat u de Nederlandse afsluit.

Wat gebeurt er met mijn Nederlandse zorgverzekering?

Bij een definitieve verhuizing kan die eindigen. Wat daarna geldt, hangt af van uw inkomen: werkt u in Spanje, dan het Spaanse stelsel; ontvangt u een Nederlands pensioen of uitkering, dan een verdragsregeling via het CAK met formulier S1; heeft u geen van beide, dan in de regel een particuliere Spaanse polis. De EHIC dekt vakanties, geen wonen.

Waar wordt mijn pensioen belast als ik in Spanje woon?

Dat hangt af van het soort pensioen. Het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje wijst het heffingsrecht toe en behandelt AOW, particuliere en bedrijfspensioenen, overheidspensioenen en afkoopsommen niet gelijk. Wie meerdere bronnen heeft, krijgt een gemengd antwoord. Laat het vóór de verhuizing doorrekenen; een algemeen antwoord is hier bijna altijd het verkeerde.

Wat is het M-biljet?

De aangifte over het jaar waarin u emigreert. Het splitst dat jaar in een binnenlandse en een buitenlandse periode en bepaalt hoe uw inkomen en vermogen over beide helften worden verdeeld. Het komt niet automatisch: wie geen aangifte krijgt toegestuurd, vraagt er zelf om. De maand van vertrek bepaalt de verhouding.